Een veilige werkplek begint niet alleen bij beleid of bij de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon. Leidinggevenden spelen een cruciale rol in het vroegtijdig signaleren en aanpakken van ongewenst gedrag. Zij staan immers het dichtst bij de dagelijkse praktijk, zien hoe teams functioneren en kunnen als eerste ingrijpen wanneer er iets misgaat. Toch blijkt in veel organisaties dat leidinggevenden onvoldoende voorbereid zijn om dit goed te doen.
Verantwoordelijkheid van leidinggevenden
Als werkgever draagt u de zorgplicht voor een veilige werkomgeving. Die verantwoordelijkheid komt in de praktijk vaak bij leidinggevenden terecht. Zij zijn degene bij wie medewerkers hun zorgen neerleggen en die het eerste aanspreekpunt vormen bij signalen van pesten, intimidatie of discriminatie. Wanneer een leidinggevende de juiste kennis en vaardigheden mist, bestaat het risico dat signalen over het hoofd worden gezien of verkeerd worden geïnterpreteerd. Het gevolg kan zijn dat problemen escaleren en het vertrouwen in de organisatie daalt.
Waarom training noodzakelijk is
Het signaleren van ongewenst gedrag vraagt om alertheid, empathie en kennis van de mogelijke gevolgen. Training helpt leidinggevenden om deze vaardigheden te ontwikkelen en te versterken. Tijdens een goede training leren zij wat de subtiele signalen zijn, hoe zij gesprekken op een veilige manier kunnen openen en welke vervolgstappen nodig zijn om situaties zorgvuldig aan te pakken. Zo ontstaat er een cultuur waarin medewerkers zich serieus genomen voelen en waarin ongewenst gedrag sneller wordt gestopt.
Signalen die aandacht vragen
Veel vormen van ongewenst gedrag zijn niet direct zichtbaar. Toch zijn er vaak duidelijke aanwijzingen die erop kunnen wijzen dat er iets speelt binnen het team. Voorbeelden van signalen zijn:
- Een medewerker die zich steeds vaker afzondert van collega’s.
- Plotselinge daling in werkprestaties zonder duidelijke verklaring.
- Verminderde motivatie of enthousiasme bij teamactiviteiten.
- Collega’s die elkaar bewust vermijden of spanningen tijdens overleg.
- Toename van ziekteverzuim binnen een bepaald team.
- Terugkerende roddels of fluistercultuur op de werkvloer.
- Werknemers die plotseling meer fouten maken of deadlines missen.
- Door deze signalen tijdig te herkennen, kan een leidinggevende het gesprek aangaan en escalatie voorkomen.
- De rol van de vertrouwenspersoon naast de leidinggevende
Hoewel leidinggevenden een belangrijke rol hebben, zijn zij niet de enige partij die bijdraagt aan sociale veiligheid. De vertrouwenspersoon biedt een onafhankelijk en veilig vangnet waar medewerkers terechtkunnen wanneer zij liever niet direct naar hun leidinggevende stappen. Voor een gezonde werkcultuur is het essentieel dat beide rollen goed samenwerken. De leidinggevende kan signalen oppakken en bespreekbaar maken, terwijl de vertrouwenspersoon medewerkers begeleidt en werkgevers adviseert over preventieve maatregelen.
Van signaleren naar structurele veiligheid
Wanneer leidinggevenden goed getraind zijn in het signaleren van ongewenst gedrag, neemt niet alleen de veiligheid toe, maar ook het vertrouwen in de organisatie. Medewerkers voelen zich gehoord, problemen worden sneller aangepakt en de werkcultuur wordt sterker. Het trainen van leidinggevenden is daarom geen luxe, maar een noodzaak voor organisaties die hun zorgplicht serieus nemen.
Wilt u dat uw leidinggevenden beter toegerust zijn om ongewenst gedrag te signaleren? Uw Vertrouwenspersoon biedt trainingen en ondersteuning zodat uw organisatie een stap vooruit zet in het creëren van een sociaal veilige werkplek.
