Steeds meer mensen stellen persoonlijke vragen aan ChatGPT. Waar vroeger een collega, leidinggevende of vertrouwenspersoon werd geraadpleegd, wordt tegenwoordig ook regelmatig een AI-chatbot om advies gevraagd. Van stress op het werk en conflicten met collega’s tot twijfels over grensoverschrijdend gedrag. Het voelt laagdrempelig, anoniem en altijd beschikbaar.
Maar kan ChatGPT ook de rol van vertrouwenspersoon vervullen? Of zijn er grenzen aan wat kunstmatige intelligentie kan betekenen wanneer het gaat om sociale veiligheid en persoonlijke kwesties?
Voor dit artikel spraken we met Leon Tindemans, AI-expert en auteur van het ChatGPT Basisboek. Leon volgt de ontwikkelingen rondom kunstmatige intelligentie op de voet en is enthousiast over de mogelijkheden. Tegelijkertijd waarschuwt hij ervoor om AI niet te overschatten.
Waarom mensen hun verhaal delen met AI
De populariteit van ChatGPT is eenvoudig te verklaren. De chatbot is dag en nacht beschikbaar, stelt geen kritische vragen over waarom iemand iets voelt en biedt vrijwel direct een antwoord. Zeker voor mensen die twijfelen of hun probleem wel groot genoeg is om met iemand te bespreken, voelt dat veilig.
Volgens Leon Tindemans is dat één van de grootste voordelen van AI. Hij ziet dat veel mensen dankzij tools als ChatGPT makkelijker een eerste stap zetten. Zoals hij zelf zegt: “Voor veel mensen verlaagt AI de drempel om ergens over te praten. Je kunt anoniem je situatie uitleggen en krijgt direct een reactie. Dat kan helpen om gedachten te ordenen en emoties beter te begrijpen.”
Juist dat ordenen van gedachten kan waardevol zijn. Wanneer iemand bijvoorbeeld twijfelt of bepaald gedrag van een collega normaal is, kan ChatGPT helpen om verschillende perspectieven te bekijken. Het kan vragen stellen, informatie geven en suggesties doen voor vervolgstappen.
Slimme sparringpartner, maar geen vertrouwenspersoon
Toch ziet Leon duidelijke beperkingen. ChatGPT kan veel, maar blijft uiteindelijk een technologie die werkt op basis van patronen in taal.
“ChatGPT is ontzettend goed in het structureren van informatie en het bieden van perspectieven. Maar het blijft een taalmodel. Het begrijpt emoties niet zoals mensen dat doen”, legt hij uit.
Dat verschil lijkt klein, maar is in de praktijk enorm belangrijk. Een vertrouwenspersoon luistert namelijk niet alleen naar wat iemand zegt. Ook emoties, onzekerheden, lichaamstaal en de bredere context spelen een rol in het gesprek. Een ervaren vertrouwenspersoon kan doorvragen, nuances herkennen en aanvoelen waar iemand echt mee worstelt.
AI kan dat niet. Het kan een overtuigend antwoord formuleren, maar ervaart zelf niets. Daardoor ontbreekt een belangrijk onderdeel van echte begeleiding.
Leon merkt dat gebruikers daar soms te makkelijk aan voorbijgaan. “Mensen verwarren soms een prettige reactie met echte begeleiding. Dat zijn twee verschillende dingen.”
Kritisch blijven op de antwoorden
Een ander belangrijk aandachtspunt is de betrouwbaarheid van de informatie. Hoewel ChatGPT, Microsoft Copilot en Claude indrukwekkend presteert, is het niet foutloos. Antwoorden kunnen onvolledig zijn of belangrijke context missen.
Dat geldt voor veel onderwerpen, maar zeker wanneer het gaat om gevoelige situaties op de werkvloer. Denk aan intimidatie, pesten, discriminatie of integriteitskwesties. In zulke situaties kunnen verkeerde aannames of onjuiste interpretaties grote gevolgen hebben.
Leon benadrukt daarom dat gebruikers kritisch moeten blijven. “Ik ben groot voorstander van AI, maar je moet antwoorden altijd zien als input, niet als waarheid.”
Dat betekent dat ChatGPT prima gebruikt kan worden om ideeën te verzamelen of situaties te verkennen, maar niet als enige bron voor belangrijke beslissingen.
Wat een vertrouwenspersoon toevoegt
Waar AI vooral informatie en structuur biedt, biedt een vertrouwenspersoon begeleiding. Een vertrouwenspersoon kijkt niet alleen naar de situatie zelf, maar ook naar de persoon achter het verhaal.
Daarnaast brengt een vertrouwenspersoon ervaring mee. Veel situaties op de werkvloer lijken op elkaar, maar zijn nooit exact hetzelfde. Het vermogen om nuances te herkennen en passende ondersteuning te bieden, blijft mensenwerk.
Volgens Leon wordt dat nog vaak onderschat. “Een goede vertrouwenspersoon brengt niet alleen kennis mee, maar ook mensenkennis. Dat verschil wordt vaak onderschat.”
Juist daarom blijft een vertrouwenspersoon een belangrijke rol vervullen binnen organisaties. Niet alleen bij ernstige meldingen, maar ook wanneer medewerkers behoefte hebben aan een luisterend oor of willen sparren over een situatie die hen bezighoudt.
AI als hulpmiddel, niet als vervanger
Leon ziet de toekomst niet als een keuze tussen AI of een vertrouwenspersoon. Volgens hem kunnen beide juist goed naast elkaar bestaan.
“Ik zie AI vooral als een hulpmiddel. Het kan mensen helpen om hun gedachten te ordenen voordat ze het gesprek aangaan met een vertrouwenspersoon.”
AI kan medewerkers helpen om vragen te formuleren, gevoelens onder woorden te brengen of zich voor te bereiden op een gesprek. Maar wanneer situaties persoonlijk, complex of emotioneel worden, blijft menselijk contact onmisbaar.
Zoals Leon het samenvat: “Gebruik AI gerust als sparringpartner, maar niet als eindstation.”
Technologie ondersteunt, mensen maken het verschil
ChatGPT is een indrukwekkend hulpmiddel dat voor veel mensen waardevol kan zijn. Het kan helpen bij reflectie, informatie geven en richting bieden. Maar een vertrouwenspersoon vervangen? Daarvoor schiet AI nog tekort.
Een vertrouwenspersoon biedt iets wat geen technologie kan nabootsen: empathie, ervaring, menselijke intuïtie en persoonlijke begeleiding.
Bij Uw Vertrouwenspersoon geloven wij dat technologie een waardevolle ondersteuning kan zijn, maar dat sociale veiligheid uiteindelijk mensenwerk blijft.
Heeft u vragen over sociale veiligheid, ongewenst gedrag of de rol van een vertrouwenspersoon binnen uw organisatie? Neem dan contact op met Uw Vertrouwenspersoon. Wij staan klaar met onafhankelijke, professionele en persoonlijke ondersteuning wanneer dat nodig is.
