Wanneer we het hebben over ongewenst gedrag op de werkvloer, gaat de aandacht vaak uit naar de dader en het slachtoffer. Begrijpelijk, want daar speelt het directe probleem. Toch wordt één cruciale factor vaak over het hoofd gezien: de rol van omstanders.
Collega’s die het zien gebeuren, horen wat er gezegd wordt of signalen oppikken. Juist deze groep heeft meer invloed dan vaak wordt gedacht. De vraag is alleen: kiezen zij ervoor om te zwijgen of om in te grijpen?
Zwijgen is zelden neutraal
In situaties van ongewenst gedrag lijkt niet reageren soms de makkelijkste optie. Veel omstanders willen zich niet mengen in een conflict of zijn bang om de situatie te verergeren. Anderen twijfelen of het wel “erg genoeg” is om iets van te zeggen.
Toch is zwijgen zelden neutraal. Voor het slachtoffer kan het voelen als bevestiging dat het gedrag wordt geaccepteerd. Voor de dader kan het juist een signaal zijn dat er geen grenzen worden gesteld. Op die manier draagt stilte onbedoeld bij aan het voortbestaan van ongewenst gedrag.
Ingrijpen is lastig
Hoewel veel mensen intuïtief aanvoelen dat bepaald gedrag niet oké is, blijkt ingrijpen in de praktijk moeilijk. Dat heeft verschillende redenen. Omstanders kunnen bang zijn voor sociale gevolgen, zoals buitensluiting of spanning in het team. Ook speelt onzekerheid een rol: wat als ik het verkeerd inschat? Wat als het als overdreven wordt gezien?
Daarnaast ontbreekt het vaak aan handvatten. Veel medewerkers weten simpelweg niet hoe zij op een veilige en constructieve manier kunnen reageren.
Kleine acties, groot verschil
Ingrijpen hoeft niet altijd groots of confronterend te zijn. Juist kleine signalen kunnen al een groot verschil maken. Denk aan:
- Het onderwerp veranderen wanneer een gesprek een verkeerde kant op gaat
- Aangeven dat een opmerking niet gepast is
- Achteraf steun bieden aan een collega
- Een situatie bespreekbaar maken bij een leidinggevende of vertrouwenspersoon
Deze ogenschijnlijk kleine acties doorbreken het patroon en laten zien dat bepaald gedrag niet normaal is. Daarmee wordt de norm binnen het team verschoven.
De kracht van de groepsnorm
Gedrag op de werkvloer wordt voor een groot deel bepaald door wat als “normaal” wordt gezien. Die norm ontstaat niet alleen door beleid, maar vooral door wat mensen dagelijks doen en laten.
Wanneer omstanders actief grenzen aangeven, ontstaat er een cultuur waarin respect vanzelfsprekender wordt. Wanneer zij zwijgen, blijft de norm onduidelijk of verschuift deze richting acceptatie van ongewenst gedrag. De groep heeft dus een directe invloed op de veiligheid binnen een organisatie.
De rol van de organisatie
Van medewerkers verwachten dat zij ingrijpen is alleen realistisch wanneer de organisatie daarvoor de juiste voorwaarden creëert. Dat betekent:
- Duidelijke communicatie over wat ongewenst gedrag is
- Training en bewustwording over de rol van omstanders
- Een cultuur waarin aanspreken normaal is
- Toegang tot een vertrouwenspersoon voor advies en ondersteuning
Wanneer medewerkers weten dat zij gesteund worden, wordt de drempel om iets te doen aanzienlijk lager.
Samen verantwoordelijk voor sociale veiligheid
Sociale veiligheid is geen individuele verantwoordelijkheid, maar een gezamenlijke. Niet alleen de dader en het slachtoffer bepalen de uitkomst van een situatie, maar juist ook de mensen eromheen.
Bij Uw Vertrouwenspersoon zien we dagelijks hoe belangrijk het is dat omstanders zich bewust zijn van hun rol. Door te luisteren, te ondersteunen en waar nodig te handelen, kunnen zij bijdragen aan een veilige en respectvolle werkomgeving.
De vraag is niet óf omstanders invloed hebben, maar hoe zij die inzetten. Kiest uw organisatie voor zwijgen of voor een cultuur waarin mensen elkaar durven aan te spreken? Neem contact op met Uw Vertrouwenspersoon en ontdek hoe u sociale veiligheid samen kunt versterken.
